Thứ Năm, 19/11/2026 | 14:35

Chăm sóc hệ vi sinh đường ruột cũng có thể góp phần bảo vệ tim mạch. Trong nhiều năm, khi nói đến phòng ngừa bệnh tim mạch, chúng ta thường nghĩ đến kiểm soát huyết áp, cholesterol, cân nặng, chế độ ăn và vận động. Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây cho thấy hệ vi sinh đường ruột cũng có thể tham gia vào các quá trình liên quan đến chuyển hóa, miễn dịch và viêm – những yếu tố có ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch.

Mối liên hệ giữa đường ruột và tim không có nghĩa rằng mọi triệu chứng tiêu hóa đều báo hiệu bệnh tim, hay người mắc bệnh tim chắc chắn có rối loạn đường ruột. Đây là một lĩnh vực nghiên cứu đang phát triển, giúp mở rộng cách nhìn về sức khỏe toàn thân.

1. Hệ vi sinh đường ruột có thể tác động đến tim như thế nào?

Hệ vi sinh đường ruột (gut microbiome) gồm hàng tỷ đến hàng nghìn tỷ vi sinh vật, chủ yếu là vi khuẩn, cùng một số vi sinh vật khác cư trú trong ống tiêu hóa. Chúng góp phần chuyển hóa thức ăn, tạo một số chất chuyển hóa, hỗ trợ hàng rào niêm mạc và điều hòa hoạt động miễn dịch.

Các chất do vi sinh vật tạo ra hoặc biến đổi có thể đi vào tuần hoàn và tác động đến những cơ quan khác. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa thành phần hệ vi sinh, các chất chuyển hóa, tình trạng viêm và nguy cơ bệnh tim mạch. Tuy nhiên, cơ chế và mức độ ảnh hưởng ở từng người vẫn đang được nghiên cứu.

Mối liên hệ giữa đường ruột và sức khỏe tim mạch: Cách chăm sóc cả hai
Mối liên hệ giữa đường ruột và sức khỏe tim mạch: Cách chăm sóc cả hai

2. Hàng rào ruột, tình trạng viêm và khái niệm “ruột rò rỉ”

Niêm mạc ruột là một hàng rào sinh học có tính chọn lọc. Hàng rào này giúp hấp thu chất dinh dưỡng, đồng thời hạn chế vi sinh vật và các thành phần có hại vượt qua thành ruột. Hệ vi sinh, lớp nhầy, tế bào biểu mô và hệ miễn dịch tại ruột cùng tham gia duy trì chức năng đó.

Trong một số bệnh lý hoặc tình trạng tổn thương, tính thấm của hàng rào ruột có thể tăng. Thuật ngữ “tăng tính thấm ruột” đôi khi được gọi phổ biến là “ruột rò rỉ” (leaky gut). Đây là hiện tượng sinh học được nghiên cứu trong nhiều bệnh cảnh; không nên coi cụm từ này là một chẩn đoán độc lập có thể tự xác định chỉ dựa vào triệu chứng.

Các tín hiệu viêm và chất chuyển hóa từ đường ruột có thể liên quan đến quá trình hình thành xơ vữa động mạch, rối loạn chuyển hóa hoặc một số biểu hiện tim mạch. Dù vậy, bằng chứng hiện nay không cho phép kết luận rằng rối loạn hàng rào ruột trực tiếp gây ra tất cả các bệnh tim mạch.

3. SIBO và những biểu hiện tiêu hóa cần lưu ý

SIBO (small intestinal bacterial overgrowth), hay tình trạng tăng sinh vi khuẩn ở ruột non, là hiện tượng số lượng hoặc kiểu vi khuẩn ở ruột non bất thường, có thể gây triệu chứng và rối loạn hấp thu ở một số người. SIBO không thể được chẩn đoán chỉ dựa vào đầy hơi hoặc khó tiêu.

Các triệu chứng có thể gặp gồm:

• Đầy bụng, chướng hơi hoặc ợ hơi, đặc biệt sau ăn.

• Đau hoặc khó chịu bụng.

• Tiêu chảy; đôi khi táo bón hoặc thay đổi thói quen đại tiện.

• Trong trường hợp rối loạn hấp thu đáng kể: sụt cân, thiếu hụt dinh dưỡng hoặc mệt mỏi.

Những biểu hiện này không đặc hiệu và có thể gặp trong hội chứng ruột kích thích, không dung nạp một số thực phẩm, bệnh lý tiêu hóa khác hoặc nhiều tình trạng thông thường. Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc đi kèm dấu hiệu cảnh báo, người bệnh nên được khám để xác định nguyên nhân.

4. Khi nào nên quan tâm đồng thời đến tiêu hóa và tim mạch?

Nếu một người có triệu chứng tiêu hóa kéo dài đồng thời với tăng huyết áp, rối loạn nhịp, đau ngực, khó thở hoặc giảm khả năng gắng sức, cần đánh giá riêng từng vấn đề và các yếu tố nguy cơ tim mạch. Không nên quy tất cả biểu hiện cho hệ vi sinh đường ruột.

Các yếu tố có thể làm thay đổi hệ vi sinh gồm chế độ ăn, nhiễm trùng, thuốc kháng sinh, một số thuốc và bệnh lý nền. Thuốc ức chế tiết acid cũng có thể làm thay đổi hệ vi sinh ở một số người, nhưng thuốc cần được sử dụng theo chỉ định; không tự ý ngừng thuốc vì lo ngại ảnh hưởng đường ruột.

Mối liên quan giữa SIBO và bệnh động mạch vành đang được nghiên cứu. Không có cơ sở để khẳng định tất cả người mắc bệnh động mạch vành đều bị SIBO, hoặc tất cả người bị SIBO đều có nguy cơ bệnh tim cao.

5. Những cách thực tế để hỗ trợ sức khỏe đường ruột

Theo dõi thức ăn và triệu chứng

Có thể ghi nhật ký ăn uống, thời điểm xuất hiện triệu chứng, đại tiện và mức độ khó chịu trong 1–2 tuần. Nhật ký giúp nhận diện một số yếu tố liên quan, nhưng không thay thế chẩn đoán. Không nên tự loại bỏ quá nhiều nhóm thực phẩm trong thời gian dài.

Ưu tiên thực phẩm nguyên chất và chất xơ

Rau, quả, đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ cùng nhiều dưỡng chất. Chất xơ là nguồn thức ăn cho một số vi sinh vật có lợi và giúp duy trì chức năng đại tiện. Tăng lượng chất xơ từ từ, uống đủ nước và điều chỉnh theo khả năng dung nạp, đặc biệt nếu đang đầy hơi hoặc có bệnh lý tiêu hóa.

• Bổ sung rau trong các bữa ăn chính, đa dạng màu sắc và loại rau.

• Ưu tiên trái cây nguyên quả thay vì nước ép hoặc đồ uống nhiều đường.

• Lựa chọn ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu nếu dung nạp tốt.

• Hạn chế thực phẩm siêu chế biến, đồ uống có đường và lượng đường bổ sung quá cao.

Thực phẩm lên men và probiotic

Sữa chua có men sống, kefir hoặc một số thực phẩm lên men có thể phù hợp với chế độ ăn của nhiều người. Tuy nhiên, lợi ích phụ thuộc vào sản phẩm, chủng vi sinh, tình trạng sức khỏe và mục tiêu sử dụng. Probiotic không phải giải pháp chung cho mọi rối loạn tiêu hóa và không có bằng chứng rằng một chủng cụ thể có thể chữa SIBO hoặc phòng bệnh tim ở tất cả mọi người.

Thận trọng khi dùng thực phẩm bổ sung

Vitamin D, magnesi, omega-3 hoặc các chất bổ sung khác chỉ nên sử dụng khi có lý do phù hợp, cân nhắc chế độ ăn, bệnh nền, thuốc đang dùng và nguy cơ tương tác. Collagen, acid hyaluronic, iodine hoặc probiotic không phải lựa chọn bắt buộc để “phục hồi đường ruột”. Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.

Duy trì lối sống có lợi cho cả ruột và tim

• Vận động thể lực đều đặn, phù hợp tuổi và thể trạng.

• Ngủ đủ, duy trì lịch sinh hoạt ổn định.

• Không hút thuốc; hạn chế hoặc tránh rượu bia.

• Kiểm tra huyết áp, đường huyết, lipid máu và cân nặng theo khuyến cáo.

• Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc kê đơn.

6. Dấu hiệu cần đi khám sớm

Đừng chỉ tập trung vào giả thuyết rối loạn hệ vi sinh nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo. Cần đi khám khi có sụt cân không chủ ý, phân có máu hoặc đen, thiếu máu, đau bụng kéo dài, tiêu chảy dai dẳng, nôn tái diễn, triệu chứng đánh thức ban đêm hoặc thay đổi thói quen đại tiện mới xuất hiện và kéo dài.

Đau ngực, khó thở đột ngột, ngất, hoặc nhịp tim bất thường kèm choáng cần được đánh giá cấp cứu tùy mức độ.

Bạn đọc quan tâm về xét nghiệm hơi thở hydro có thể tham vấn chuyên gia TS. BS. Trần Việt Hùng, chuyên khoa Nội Tiêu hóa, Nội soi tiêu hóa để giải đáp những thắc mắc về test thở hydro chẩn đoán SIBO (vi khuẩn phát triển quá mức ở ruột non), IBS (hội chứng ruột kích thích), rối loạn hấp thu carbohydrate, hotline 0852892828 (zalo) – 0823932828.

Thông điệp chính

Đường ruột và tim mạch có những mối liên hệ thông qua hệ vi sinh, chất chuyển hóa, miễn dịch và các quá trình viêm. Đây là hướng nghiên cứu có nhiều triển vọng, nhưng chưa thay thế các biện pháp phòng bệnh tim mạch đã được chứng minh.

Một chế độ ăn đa dạng, giàu thực phẩm thực vật và chất xơ; hạn chế thực phẩm siêu chế biến và đường bổ sung; vận động thường xuyên; ngủ đủ; kiểm soát huyết áp, lipid và đường huyết; cùng việc khám khi có triệu chứng kéo dài là những lựa chọn thực tế để chăm sóc sức khỏe tổng thể.

TS.BS. Trần Việt Hùng – tổng hợp – Endoscopist – NHTD

Chưa có bình luận.

Tin khác
Chúng tôi trên Facebook