Những nghiên cứu mới gợi mở khả năng có lợi cho sức khỏe não bộ, nhưng chưa đủ bằng chứng để dùng hormone nhằm phòng ngừa Alzheimer.
Điều bạn cần biết về liệu pháp Hormone
Liệu pháp hormone mãn kinh (MHT) thường được sử dụng để giảm các triệu chứng như bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm. Một số nghiên cứu gần đây ghi nhận phụ nữ từng sử dụng hormone có thể có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn hoặc ít thay đổi não liên quan đến Alzheimer hơn.
Đây chủ yếu là các nghiên cứu quan sát. Kết quả cho thấy mối liên quan, chưa chứng minh hormone là nguyên nhân trực tiếp làm giảm nguy cơ sa sút trí tuệ.
Không nên tự dùng MHT với mục đích phòng ngừa Alzheimer. Nếu triệu chứng mãn kinh ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, hãy trao đổi với bác sĩ để cân nhắc lợi ích, nguy cơ và lựa chọn phù hợp.
Liệu pháp hormone mãn kinh là gì?
Sau mãn kinh, nồng độ estrogen giảm, khiến một số phụ nữ gặp các triệu chứng như bốc hỏa, vã mồ hôi về đêm, rối loạn giấc ngủ hoặc khó chịu trong sinh hoạt. Liệu pháp hormone mãn kinh là phương pháp bổ sung hormone nhằm cải thiện một số triệu chứng này. Tùy tình trạng sức khỏe và việc người phụ nữ còn tử cung hay đã cắt tử cung, bác sĩ có thể lựa chọn chế phẩm chứa estrogen đơn thuần hoặc phối hợp estrogen với progestogen.
Gần đây, các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu xem liệu MHT có ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tư duy và nguy cơ mắc bệnh Alzheimer hay không. Câu hỏi này đáng quan tâm, nhưng hiện chưa có câu trả lời chắc chắn.
Hai nghiên cứu mới ghi nhận điều gì?
Theo bài báo nguồn, hai nghiên cứu mới công bố trên các tạp chí chuyên ngành ghi nhận mối liên quan giữa việc sử dụng hormone và một số kết quả nhận thức thuận lợi hơn ở phụ nữ sau mãn kinh. Tuy nhiên, mỗi nghiên cứu đánh giá vấn đề theo một cách khác nhau.
Nghiên cứu theo dõi hơn 183.000 phụ nữ
Một nghiên cứu sử dụng dữ liệu của hơn 183.000 phụ nữ sau mãn kinh tại Vương quốc Anh và theo dõi sức khỏe của họ trong khoảng 13 năm. Trong thời gian đó, gần 4.000 người được chẩn đoán sa sút trí tuệ. Nhóm phụ nữ từng sử dụng một dạng liệu pháp hormone có khả năng được chẩn đoán sa sút trí tuệ thấp hơn khoảng 10% so với nhóm không sử dụng.
Con số này là sự khác biệt ghi nhận giữa các nhóm trong nghiên cứu, không có nghĩa là dùng hormone chắc chắn giúp một cá nhân giảm 10% nguy cơ mắc bệnh. Các yếu tố khác ngoài việc sử dụng hormone cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Nghiên cứu tìm hiểu những thay đổi trong não
Nghiên cứu còn lại phân tích dữ liệu sức khỏe và kết quả khám nghiệm tử thi của những phụ nữ đã qua đời. Các nhà nghiên cứu ghi nhận nhóm từng sử dụng estrogen đơn thuần có mức độ xuất hiện một số thay đổi trong não liên quan đến Alzheimer thấp hơn khoảng 35% so với nhóm chưa từng sử dụng liệu pháp hormone.
Kết quả này giúp gợi mở hướng nghiên cứu về vai trò của estrogen đối với não bộ. Tuy nhiên, đây không phải bằng chứng khẳng định estrogen có thể ngăn ngừa Alzheimer, và kết quả của nhóm nghiên cứu cũng không thể áp dụng giống nhau cho mọi phụ nữ.
Vì sao vẫn chưa thể kết luận hormone giúp phòng sa sút trí tuệ?
Cả hai nghiên cứu được đề cập đều mang tính quan sát: các nhà nghiên cứu xem xét những gì đã xảy ra ở những người có và không sử dụng hormone. Thiết kế này có thể phát hiện mối liên quan, nhưng không đủ để chứng minh quan hệ nhân quả.
Ngoài ra, kết quả có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, chẳng hạn tuổi bắt đầu điều trị, thời gian sử dụng, liều lượng, loại hormone và tình trạng sức khỏe của từng người. Nếu các nghiên cứu không đánh giá đầy đủ những yếu tố này, rất khó xác định chính xác tác động riêng của liệu pháp hormone.
Các nghiên cứu trước đây cũng đưa ra kết quả không đồng nhất. Một thử nghiệm lớn được tiến hành vào đầu những năm 2000 từng ghi nhận nguy cơ sa sút trí tuệ tăng ở nhóm phụ nữ bắt đầu dùng estrogen phối hợp progestin khi đã từ 65 tuổi trở lên. Điều này cho thấy tuổi bắt đầu điều trị và loại hormone có thể rất quan trọng; không thể gộp mọi chế phẩm và mọi nhóm tuổi thành một kết luận chung.
Vì vậy, hiện chưa có đủ bằng chứng để khuyến cáo sử dụng MHT chỉ nhằm bảo vệ trí nhớ hoặc phòng ngừa bệnh Alzheimer.
Phụ nữ mãn kinh nên làm gì?
1. Không tự mua hormone để phòng bệnh
Không nên bắt đầu dùng hormone chỉ vì đọc được thông tin rằng thuốc có thể liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn. MHT cần được cân nhắc dựa trên triệu chứng mãn kinh, tuổi, thời điểm mãn kinh, tiền sử bệnh và các nguy cơ sức khỏe cá nhân.
2. Trao đổi với bác sĩ nếu triệu chứng mãn kinh gây khó chịu
Ở một số phụ nữ, MHT có thể giúp giảm bốc hỏa và đổ mồ hôi ban đêm, cải thiện chất lượng sống và có lợi cho sức khỏe xương trong những trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, phương pháp này không thích hợp với tất cả mọi người. Bác sĩ sẽ đánh giá tiền sử bệnh, nguy cơ ung thư liên quan đến hormone, bệnh tim mạch, huyết khối và các yếu tố khác trước khi quyết định.
3. Nếu còn tử cung, cần lựa chọn phác đồ phù hợp
Theo nguyên tắc điều trị được nêu trong bài báo nguồn, phụ nữ còn tử cung thường cần phối hợp estrogen với một progestogen để bảo vệ niêm mạc tử cung. Estrogen dùng đơn thuần có thể làm tăng nguy cơ ung thư nội mạc tử cung. Việc lựa chọn thuốc và phác đồ cụ thể phải do bác sĩ quyết định; không tự ý dùng hoặc thay đổi thuốc.
4. Thận trọng khi cân nhắc bắt đầu điều trị ở tuổi cao
Bắt đầu liệu pháp hormone ở tuổi từ 65 trở lên cần được đánh giá đặc biệt thận trọng. Người có nguy cơ cao mắc một số bệnh, trong đó có một số ung thư nhạy cảm với hormone, có thể không phù hợp với phương pháp này. Hãy cung cấp đầy đủ cho bác sĩ tiền sử bệnh và các thuốc đang sử dụng.
Những cách thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe não bộ
Dù nghiên cứu về MHT còn tiếp tục, mỗi người vẫn có thể chủ động chăm sóc sức khỏe não bộ bằng những biện pháp thực tế:
Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và các bệnh mạn tính theo hướng dẫn của bác sĩ.
Duy trì vận động thể lực phù hợp với tuổi và sức khỏe; hạn chế ngồi lâu.
Ăn uống cân đối, ngủ đủ và điều trị các vấn đề giấc ngủ kéo dài.
Duy trì giao tiếp xã hội, tham gia hoạt động trí tuệ và sở thích phù hợp.
Không hút thuốc; hạn chế rượu bia và khám sức khỏe định kỳ.
Thông điệp dành cho bạn đọc
Các nghiên cứu mới mang lại một giả thuyết đáng quan tâm rằng liệu pháp hormone mãn kinh có thể liên quan đến một số kết quả thuận lợi đối với sức khỏe nhận thức. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa đủ để xem MHT là phương pháp phòng ngừa sa sút trí tuệ hoặc Alzheimer. Nếu bạn đang gặp các triệu chứng mãn kinh ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt, hãy trao đổi với bác sĩ để lựa chọn cách điều trị phù hợp. Để bảo vệ trí nhớ lâu dài, đừng bỏ qua việc kiểm soát bệnh mạn tính, vận động thường xuyên, duy trì kết nối xã hội và chăm sóc sức khỏe toàn diện.
TS.BS. Trần Việt Hùng – Endoscopist – NHTD
Chưa có bình luận.
