Aspirin là một trong những thuốc quen thuộc nhất trong y học. Trong nhiều thập kỷ, mối liên hệ giữa aspirin và ung thư đại trực tràng chủ yếu được giải thích bằng tác dụng ức chế cyclooxygenase (COX) và giảm các chất trung gian gây viêm. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy câu chuyện có thể phức tạp hơn: ở một nhóm người bệnh ung thư đại trực tràng có biến đổi gen thuộc đường truyền tín hiệu PI3K, aspirin liều thấp sau phẫu thuật có thể làm giảm nguy cơ tái phát.
Điểm đáng chú ý nhất không phải là aspirin đã trở thành “thuốc chữa ung thư”, mà là y học đang tiến gần hơn tới điều trị dựa trên đặc điểm sinh học của từng khối u. Nghiên cứu ALASCCA công bố trên New England Journal of Medicine năm 2025 là một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược, đánh giá aspirin 160 mg/ngày trong 3 năm ở người bệnh ung thư đại trực tràng khu trú có biến đổi đường PI3K. Ở nhóm có đột biến PIK3CA hotspot exon 9 hoặc 20, tỷ lệ tái phát ước tính sau 3 năm là 7,7% ở nhóm aspirin so với 14,1% ở nhóm giả dược.

Nhưng trước khi đi đến kết luận thực hành, cần phân biệt rõ ba khái niệm: bằng chứng tiền lâm sàng, bằng chứng thử nghiệm lâm sàng và khuyến cáo điều trị. Đây cũng là nguyên tắc quan trọng khi đọc các bài viết sức khỏe trên Internet: một cơ chế sinh học hấp dẫn không đồng nghĩa với một chỉ định thuốc đã được chuẩn hóa.
Từ “tiêu diệt tế bào ung thư” đến “làm thay đổi trạng thái tế bào”
Trong nghiên cứu ung thư truyền thống, một thuốc thường được đánh giá dựa vào khả năng làm tế bào ung thư chết hoặc ngừng tăng sinh. Các công nghệ sinh học mới cho phép đặt thêm một câu hỏi: thuốc có thể làm thay đổi chương trình hoạt động của tế bào ung thư theo hướng gần với tế bào bình thường hay không?
Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa trong nghiên cứu thuốc. Tế bào ung thư vẫn mang bộ gen của cơ thể, nhưng nhiều gen được bật hoặc tắt theo một mô hình bất thường. Vì vậy, việc phân tích toàn bộ thay đổi biểu hiện gen sau khi tế bào tiếp xúc với thuốc có thể phát hiện những tác động mà phép thử “tế bào có chết hay không” bỏ sót.
Một bộ dữ liệu lớn mở ra cách nhìn mới về tác dụng của thuốc
Theo tài liệu nguồn, các nhà nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ khoảng 1.100 thuốc trên nhiều dòng tế bào ung thư và hàng chục nghìn thí nghiệm. Ý tưởng cốt lõi là xây dựng “dấu ấn” của tế bào ung thư đại tràng, sau đó xem thuốc nào làm thay đổi mô hình hoạt động của gen theo hướng gần với mô đại tràng khỏe mạnh hơn.
Cách tiếp cận này không thay thế thử nghiệm lâm sàng. Nó chủ yếu giúp các nhà khoa học phát hiện hoặc sàng lọc những ứng viên có cơ chế đáng chú ý. Giá trị của một phát hiện chỉ được khẳng định khi có các nghiên cứu tiếp theo trên mô hình động vật, nghiên cứu cơ chế và đặc biệt là thử nghiệm lâm sàng có đối chứng.
Vì sao kết quả với ung thư đại trực tràng đáng chú ý?
Ung thư đại trực tràng không phải là một bệnh duy nhất về mặt sinh học. Hai người bệnh có cùng giai đoạn bệnh nhưng có thể mang những biến đổi phân tử khác nhau và đáp ứng với điều trị khác nhau. Các thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch và các chiến lược điều trị bổ trợ ngày càng dựa nhiều hơn vào đặc điểm phân tử của khối u.
Trong bộ dữ liệu được mô tả, các thuốc đã có hiệu quả lâm sàng trong ung thư đại trực tràng cũng tạo ra những thay đổi phù hợp với kỳ vọng sinh học. Điều này làm tăng tính thuyết phục của phương pháp nghiên cứu, nhưng không nên diễn giải thành việc mọi thuốc tạo ra “mẫu hình giống tế bào khỏe mạnh” đều có thể dùng cho người bệnh.
Aspirin và salicylate: không nên đơn giản hóa cơ chế
Aspirin có tên hóa học là acid acetylsalicylic. Sau khi được hấp thu, aspirin nhanh chóng bị thủy phân thành salicylate. Aspirin còn có tác dụng ức chế COX, qua đó làm giảm tổng hợp prostaglandin và tạo ra các tác dụng giảm đau, hạ sốt, chống viêm và chống kết tập tiểu cầu.
Từ đây xuất hiện một giả thuyết hấp dẫn: nếu salicylate tạo ra một số thay đổi sinh học khác với ức chế COX, liệu tác dụng liên quan đến ung thư có thể một phần đến từ con đường này? Các nghiên cứu tiền lâm sàng đã gợi ý vai trò của AMPK và một số mạng lưới điều hòa tăng sinh tế bào. Tuy nhiên, cần thận trọng: cơ chế phân tử đang được nghiên cứu không thể tự nó trở thành chỉ định điều trị cho người bệnh.
Từ AMPK, c-MYC đến hệ thống kiểm soát tăng sinh của tế bào
Một trong những hướng nghiên cứu được quan tâm là AMPK – một kinase cảm nhận trạng thái năng lượng của tế bào. Khi được hoạt hóa, AMPK có thể làm thay đổi nhiều quá trình chuyển hóa và tăng trưởng tế bào. Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy salicylate có thể tác động lên AMPK và qua đó ảnh hưởng đến các tín hiệu thúc đẩy tăng sinh.
c-MYC là một yếu tố phiên mã có vai trò quan trọng trong tăng trưởng và chuyển hóa tế bào. Trong nhiều loại ung thư, hoạt tính của mạng lưới MYC bị rối loạn. Vì vậy, những nghiên cứu cho thấy salicylate có thể ảnh hưởng đến trục AMPK–c-MYC là một gợi ý cơ chế đáng quan tâm.
Một số công trình còn đề cập đến NRF2 và các microRNA như miR-34 trong điều hòa đáp ứng chống tăng sinh. Đây là những kết quả sinh học có giá trị để hiểu bệnh, nhưng chưa đủ để khuyến cáo người khỏe mạnh tự dùng aspirin hoặc salicylate nhằm phòng ung thư.
Một điểm rất quan trọng: bằng chứng tiền lâm sàng ≠ chỉ định lâm sàng
Người đọc thường gặp những câu như “thuốc kích hoạt gen chống ung thư”, “đưa tế bào ung thư trở lại bình thường” hoặc “đã chứng minh cơ chế chống ung thư”. Những câu này có thể xuất phát từ nghiên cứu tế bào hoặc động vật. Tuy nhiên, để trở thành điều trị tiêu chuẩn, thuốc phải chứng minh lợi ích và độ an toàn trong các thử nghiệm lâm sàng phù hợp.
Với aspirin, vấn đề an toàn đặc biệt quan trọng vì đây là thuốc có tác dụng chống kết tập tiểu cầu. Aspirin có thể làm tăng nguy cơ chảy máu tiêu hóa và các biến cố xuất huyết khác. Do đó, không nên bắt đầu aspirin chỉ vì đọc được thông tin cho rằng thuốc có khả năng chống ung thư.
Nghiên cứu ALASCCA năm 2025: bước tiến quan trọng
ALASCCA là nghiên cứu có ý nghĩa đặc biệt vì đây là thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược. Người bệnh được phân nhóm dùng aspirin 160 mg/ngày hoặc giả dược trong 3 năm. Đối tượng là ung thư đại trực tràng giai đoạn I–III có biến đổi trong đường truyền tín hiệu PI3K.
Kết quả cho thấy ở nhóm PIK3CA hotspot exon 9 hoặc 20, tỷ lệ tái phát ước tính sau 3 năm là 7,7% với aspirin và 14,1% với giả dược; hazard ratio 0,49. Tác dụng tương tự cũng được quan sát ở nhóm có các biến đổi khác thuộc đường PI3K. Tuy nhiên, biến cố bất lợi nghiêm trọng xảy ra ở 16,8% người dùng aspirin so với 11,6% nhóm giả dược.
Aspirin có phải đã trở thành một phần của điều trị ung thư đại trực tràng?
Câu trả lời cần được diễn đạt rất chính xác: aspirin đang trở thành một chiến lược điều trị bổ trợ có cơ sở bằng chứng mới ở một nhóm người bệnh được lựa chọn, chứ không phải thuốc điều trị ung thư đại trực tràng cho tất cả mọi người.
Điểm quan trọng của ALASCCA là khả năng lựa chọn người bệnh theo dấu ấn sinh học của khối u. Trong nghiên cứu, khoảng 37% người bệnh có dữ liệu gen đầy đủ có biến đổi gen thuộc đường PI3K. Điều này mở ra hướng “điều trị chính xác”: không hỏi đơn giản thuốc có tốt hay không, mà hỏi thuốc tốt cho ai và trong hoàn cảnh nào.
PIK3CA có ý nghĩa gì đối với người bệnh?
PIK3CA là một gen thuộc đường truyền tín hiệu PI3K, có liên quan đến tăng trưởng, sống còn và chuyển hóa của tế bào. Một số đột biến PIK3CA có thể thúc đẩy hoạt động bất thường của đường tín hiệu này. Vì vậy, xét nghiệm phân tử của mô khối u có thể giúp bác sĩ xác định những đặc điểm có giá trị tiên lượng hoặc dự đoán đáp ứng.
Tuy nhiên, không nên tự suy luận rằng “có PIK3CA = phải uống aspirin”. Quyết định điều trị phải dựa trên loại đột biến, giai đoạn ung thư, phẫu thuật, hóa trị, nguy cơ chảy máu, bệnh lý tim mạch và các thuốc đang sử dụng. Đây là quyết định của bác sĩ ung bướu và nhóm điều trị đa chuyên khoa.
Aspirin và ung thư đại trực tràng: nhìn lại bằng chứng trước đây
Trước ALASCCA, nhiều nghiên cứu quan sát đã gợi ý rằng aspirin có thể làm giảm nguy cơ xuất hiện ung thư đại trực tràng hoặc cải thiện tiên lượng ở một số nhóm người bệnh. Một nghiên cứu được công bố trước đây trên New England Journal of Medicine cũng ghi nhận mối liên quan giữa sử dụng aspirin sau chẩn đoán và sống còn ở người bệnh có u mang đột biến PIK3CA. Tuy nhiên, đây là dữ liệu quan sát, không thể chứng minh quan hệ nhân quả như một thử nghiệm ngẫu nhiên. ALASCCA vì vậy có ý nghĩa như một bước chuyển từ tín hiệu quan sát sang bằng chứng thử nghiệm ngẫu nhiên. Dù vậy, mọi kết quả của một thử nghiệm vẫn cần được đặt trong bối cảnh các nghiên cứu khác và cập nhật hướng dẫn chuyên ngành.
Không nên dùng aspirin để “phòng ung thư” một cách tùy tiện
Đặc biệt ở người lớn tuổi, lợi ích dự phòng tim mạch của aspirin phải được cân nhắc với nguy cơ xuất huyết. Người có tiền sử loét hoặc xuất huyết tiêu hóa, đang dùng thuốc chống đông hoặc kháng kết tập tiểu cầu, có bệnh lý thận, rối loạn đông máu hoặc các yếu tố nguy cơ khác cần được bác sĩ đánh giá trước khi sử dụng.
Aspirin và hệ miễn dịch: một hướng nghiên cứu khác
Ngoài các cơ chế liên quan đến COX và chuyển hóa tế bào, các nghiên cứu tiền lâm sàng và quan sát còn gợi ý aspirin có thể ảnh hưởng đến tương tác giữa tế bào ung thư và hệ miễn dịch. Một số nghiên cứu cho thấy người bệnh ung thư đại trực tràng sử dụng aspirin thường xuyên có những đặc điểm về thâm nhiễm tế bào miễn dịch và biểu hiện phân tử của khối u khác với nhóm không sử dụng.
Một giả thuyết được quan tâm là aspirin có thể làm thay đổi biểu hiện một số phân tử trên bề mặt tế bào ung thư, từ đó ảnh hưởng đến khả năng hệ miễn dịch nhận diện tế bào bất thường. Đây là lĩnh vực nghiên cứu rất hấp dẫn nhưng vẫn cần được phân biệt với hiệu quả điều trị đã được chứng minh bằng thử nghiệm ngẫu nhiên.
Những thông tin về aspirin cần đọc với thái độ thận trọng
Một số tài liệu phổ biến trên Internet liệt kê rất nhiều lợi ích của aspirin đối với gan nhiễm mỡ, đái tháo đường, bệnh Alzheimer, bệnh phổi hoặc chuyển hóa. Các dữ liệu này có mức độ bằng chứng rất khác nhau. Một nghiên cứu quan sát không thể được trình bày như một thử nghiệm điều trị; một nghiên cứu trên động vật cũng không thể được chuyển trực tiếp thành khuyến cáo cho người.
Đặc biệt, không nên suy luận rằng nếu salicylate có hoạt tính sinh học thì người bệnh nên dùng acid salicylic, thực phẩm bổ sung hoặc chiết xuất vỏ cây liễu thay cho aspirin. Các sản phẩm này không phải là thuốc điều trị ung thư đã được chứng minh tương đương với aspirin trong thử nghiệm lâm sàng. Việc tự sử dụng có thể gây hại và làm trì hoãn điều trị chuẩn.
Vai trò của bác sĩ Nội tiêu hóa trong câu chuyện aspirin – ung thư
Người bệnh thường gặp bác sĩ Nội tiêu hóa ở nhiều thời điểm: khi có triệu chứng tiêu hóa, khi cần nội soi đại tràng, khi phát hiện polyp, khi chẩn đoán ung thư đại trực tràng hoặc khi theo dõi sau điều trị. Vì vậy, bác sĩ Nội tiêu hóa cần giúp người bệnh hiểu đúng về aspirin: đây không phải thuốc thay thế cắt polyp, phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích hay miễn dịch.
Một chương trình phòng ngừa ung thư đại trực tràng hiệu quả vẫn dựa trên đánh giá nguy cơ, sàng lọc đúng tuổi và đúng chỉ định, nội soi chất lượng cao, phát hiện – cắt polyp phù hợp và theo dõi sau polypectomy hoặc sau điều trị ung thư theo hướng dẫn.
Từ ung thư đại trực tràng đến sức khỏe hệ vi sinh và chức năng tiêu hóa
Một hướng tiếp cận khác của Nội tiêu hóa hiện đại là đánh giá các rối loạn liên quan đến quá trình lên men carbohydrate trong ống tiêu hóa. Những người bệnh đầy bụng, chướng bụng, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón có thể được cân nhắc đánh giá nguyên nhân dựa trên bệnh sử, khám lâm sàng và xét nghiệm phù hợp. Trong một số trường hợp, nghiệm pháp hydrogen trong hơi thở có thể cung cấp thêm thông tin.
LactoFAN2 và nghiệm pháp hydrogen trong hơi thở: một công cụ hữu ích của Nội tiêu hóa chức năng
LactoFAN2 là thiết bị phân tích hydrogen (H₂) trong hơi thở, được sử dụng trong các nghiệm pháp hơi thở với nhiều cơ chất khác nhau. Theo tài liệu hướng dẫn của thiết bị, các nghiệm pháp có thể được xây dựng cho đánh giá kém hấp thu lactose, fructose, sorbitol, sucrose và một số tình huống đánh giá tăng sinh vi khuẩn ruột non (SIBO) bằng glucose hoặc lactulose.
Về nguyên lý, một số carbohydrate không được hấp thu hoàn toàn sẽ đi xuống ruột và được vi khuẩn lên men. Quá trình này tạo ra hydrogen; hydrogen được hấp thu vào máu, đi tới phổi và được thải ra ngoài theo hơi thở. Đo nồng độ H₂ theo thời gian sau khi uống một cơ chất phù hợp giúp bác sĩ đánh giá kiểu đáp ứng của người bệnh.
Những tình huống thường gặp có thể cân nhắc nghiệm pháp H₂
• Không dung nạp lactose: có thể sử dụng nghiệm pháp H₂-lactose để hỗ trợ đánh giá kém hấp thu lactose ở người có triệu chứng phù hợp.
• Kém hấp thu một số carbohydrate như fructose hoặc sorbitol: có thể cân nhắc nghiệm pháp tương ứng trong bối cảnh lâm sàng thích hợp.
• SIBO: glucose hoặc lactulose có thể được sử dụng tùy quy trình và bối cảnh. Hướng dẫn châu Âu cho phép sử dụng cả hai; glucose có ưu điểm về độ đặc hiệu trong một số nhóm bệnh nhân, trong khi lactulose có thể đánh giá sự lên men trên một đoạn ruột dài hơn nhưng dễ bị ảnh hưởng bởi thời gian vận chuyển ruột.
• IMO (intestinal methanogen overgrowth): khi có thiết bị đo methane cùng H₂, việc đánh giá cả hai khí có thể hữu ích hơn ở người bệnh có kiểu triệu chứng táo bón; không nên dùng H₂ đơn độc để suy luận mọi cơ chế gây táo bón.
Điều quan trọng là nghiệm pháp hơi thở không phải xét nghiệm “đại trà” cho mọi trường hợp IBS hoặc đầy bụng. Chỉ định cần dựa vào bệnh sử, kiểu phân, chế độ ăn, các dấu hiệu cảnh báo và khả năng chẩn đoán phân biệt. Một xét nghiệm dương tính cũng cần được diễn giải trong bối cảnh lâm sàng, vì thời gian vận chuyển ruột và điều kiện chuẩn bị có thể ảnh hưởng kết quả.
Liên hệ với IBS: tránh biến xét nghiệm thành công cụ chẩn đoán duy nhất
Ở người bệnh hội chứng ruột kích thích, đầy bụng và rối loạn đại tiện rất thường gặp. Tuy nhiên, IBS là một chẩn đoán dựa trên tiêu chuẩn lâm sàng như Rome IV, kết hợp đánh giá dấu hiệu cảnh báo và các chẩn đoán cần loại trừ có chọn lọc. Nghiệm pháp H₂ có thể giúp tìm một số rối loạn kém hấp thu hoặc lên men ở người bệnh được lựa chọn, nhưng không thể thay thế tiêu chuẩn chẩn đoán IBS.
Chuẩn bị và diễn giải nghiệm pháp hydrogen: yếu tố quyết định chất lượng
Kết quả nghiệm pháp hơi thở phụ thuộc đáng kể vào khâu chuẩn bị. Hướng dẫn châu Âu khuyến nghị trì hoãn xét nghiệm ít nhất 4 tuần sau khi kết thúc kháng sinh và ít nhất 2 tuần sau làm sạch đại tràng; đồng thời cần tránh trong ít nhất một ngày các thực phẩm giàu carbohydrate lên men khó hấp thu và chất xơ lên men trước khi làm test.
Nồng độ H₂ nền cao có thể liên quan đến chuẩn bị chưa đầy đủ, thức ăn lên men còn tồn tại, lên men trong khoang miệng hoặc một số tình trạng khác. Một đồng thuận quốc tế gần đây nhấn mạnh rằng cần chú ý giá trị nền và những yếu tố có thể tạo kết quả giả dương tính hoặc giả âm tính.
Glucose hay lactulose khi đánh giá SIBO?
Đây là câu hỏi thực hành thường gặp. Glucose được hấp thu khá nhanh ở ruột non gần, do đó có thể có độ đặc hiệu tốt hơn nhưng có khả năng bỏ sót tình trạng ở đoạn xa. Lactulose không được hấp thu ở ruột non, có thể tiếp xúc với hệ vi khuẩn trên phạm vi rộng hơn, nhưng nếu thời gian vận chuyển ruột nhanh, cơ chất đến đại tràng sớm và tạo đỉnh hydrogen có thể bị diễn giải nhầm là SIBO.
Vì vậy, không nên xem một ngưỡng H₂ đơn lẻ là “chẩn đoán tuyệt đối”. Cần ghi rõ cơ chất sử dụng, thời điểm lấy mẫu, triệu chứng, thời gian vận chuyển ruột và các yếu tố có thể gây nhiễu. Đồng thuận quốc tế gần đây ưu tiên lactulose cho đánh giá SIBO/IMO trong một số bối cảnh nhưng vẫn công nhận glucose là lựa chọn chấp nhận được; quan trọng nhất là diễn giải kết quả theo xác suất trước xét nghiệm.
Quay lại với aspirin: điều gì người đọc cần nhớ?
• Aspirin không phải thuốc có thể tự dùng để điều trị hoặc phòng mọi loại ung thư.
• Bằng chứng mạnh mới nhất tập trung vào một nhóm người bệnh ung thư đại trực tràng khu trú có biến đổi đường PI3K, trong đó ALASCCA sử dụng aspirin 160 mg/ngày trong 3 năm.
• Lợi ích được chứng minh trong thử nghiệm phải được cân bằng với nguy cơ chảy máu và các chống chỉ định của aspirin.
• Salicylate, AMPK, c-MYC, NRF2 và microRNA là những hướng nghiên cứu cơ chế; không nên biến các phát hiện tiền lâm sàng thành lời khuyên tự dùng thuốc.
• Đối với người chưa mắc ung thư, chiến lược phòng ngừa hiệu quả vẫn là kiểm soát yếu tố nguy cơ, vận động, dinh dưỡng phù hợp, không hút thuốc, hạn chế rượu và sàng lọc ung thư đại trực tràng theo nguy cơ.
Tư duy thực hành cho người bệnh: khi nào cần nội soi, khi nào cần xét nghiệm hơi thở?
Một người trên 50 tuổi có đầy bụng, thay đổi thói quen đi tiêu hoặc đau bụng không nên tự kết luận rằng mình bị “rối loạn vi khuẩn đường ruột” và tự mua men tiêu hóa hoặc kháng sinh. Bác sĩ cần khai thác thời điểm xuất hiện triệu chứng, mối liên quan với thức ăn, tính chất phân, thuốc đang sử dụng, tiền sử phẫu thuật ổ bụng và các dấu hiệu cảnh báo.
Nếu có máu trong phân, thiếu máu thiếu sắt, sụt cân không chủ ý, sốt kéo dài, khởi phát triệu chứng mới ở tuổi lớn hơn, tiền sử gia đình ung thư đại trực tràng hoặc các yếu tố nguy cơ khác, cần ưu tiên đánh giá cấu trúc và nguyên nhân thực thể theo chỉ định, thay vì chỉ tập trung vào nghiệm pháp hơi thở.
Ngược lại, ở một số người bệnh có triệu chứng đầy bụng, chướng bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy/táo bón phù hợp và đã được đánh giá nguy cơ, nghiệm pháp H₂ với LactoFAN2 có thể là một phần của chiến lược chẩn đoán. Mục tiêu không phải “tìm cho bằng được một kết quả dương tính”, mà là trả lời một câu hỏi lâm sàng cụ thể.
Nội soi tiêu hóa và xét nghiệm hơi thở bổ sung cho nhau, không thay thế nhau
Nội soi đại tràng giúp quan sát trực tiếp niêm mạc, phát hiện và xử trí polyp, lấy mẫu mô khi cần và đánh giá các tổn thương cấu trúc. Nghiệm pháp hydrogen trong hơi thở lại cung cấp thông tin chức năng về quá trình lên men hoặc hấp thu một số carbohydrate. Hai công cụ trả lời hai nhóm câu hỏi khác nhau.
Đây chính là xu hướng quan trọng của Nội tiêu hóa hiện đại: phối hợp nội soi chất lượng cao với các xét nghiệm chức năng, xét nghiệm phân, hình ảnh học và sinh học phân tử để cá thể hóa chẩn đoán. Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể giải thích toàn bộ triệu chứng tiêu hóa của một người bệnh.
Một số câu hỏi thường gặp
Aspirin có thể dùng thay hóa trị hoặc thuốc điều trị ung thư không?
Không. Aspirin, nếu được chỉ định trong bối cảnh ung thư đại trực tràng có dấu ấn phân tử phù hợp, là một chiến lược bổ trợ và phải được bác sĩ ung bướu đánh giá. Nó không thay thế phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích hoặc miễn dịch.
Người khỏe mạnh có nên tự uống aspirin để phòng ung thư?
Không nên tự dùng. Quyết định sử dụng aspirin dự phòng phải cân bằng lợi ích và nguy cơ chảy máu, đồng thời phụ thuộc tuổi, nguy cơ tim mạch, tiền sử tiêu hóa và các thuốc đang dùng.
LactoFAN2 có chẩn đoán được IBS không?
Không. LactoFAN2 đo khí trong hơi thở trong các nghiệm pháp được thiết kế phù hợp. Kết quả có thể hỗ trợ đánh giá một số tình trạng như kém hấp thu carbohydrate hoặc SIBO, nhưng IBS được chẩn đoán dựa trên tiêu chuẩn lâm sàng và đánh giá toàn diện.
Đầy bụng có phải luôn do SIBO?
Không. Đầy bụng có rất nhiều nguyên nhân: chế độ ăn, táo bón, rối loạn vận động, IBS, kém hấp thu carbohydrate, bệnh lý cấu trúc và nhiều nguyên nhân khác. Không nên quy mọi triệu chứng đầy bụng cho SIBO.
Kết luận
Aspirin đang bước vào một giai đoạn mới trong nghiên cứu ung thư đại trực tràng. Thử nghiệm ALASCCA năm 2025 cung cấp bằng chứng ngẫu nhiên quan trọng rằng aspirin 160 mg/ngày trong 3 năm có thể làm giảm tái phát ở những người bệnh ung thư đại trực tràng khu trú mang một số biến đổi thuộc đường PI3K, đặc biệt nhóm PIK3CA hotspot exon 9 hoặc 20. Đây là một bước tiến đáng chú ý của y học chính xác, nhưng không đồng nghĩa aspirin trở thành thuốc chống ung thư dùng cho mọi người.
Song song với đó, các nghiên cứu cơ chế về salicylate, AMPK và mạng lưới điều hòa tăng sinh đang giúp chúng ta hiểu sâu hơn về tác động sinh học của aspirin. Những phát hiện này rất có giá trị về mặt khoa học nhưng cần được phân biệt rõ với bằng chứng lâm sàng.
Trong thực hành Nội tiêu hóa, bài học lớn hơn nằm ở cách tiếp cận người bệnh. Một người có triệu chứng tiêu hóa không nên chỉ được nhìn qua một xét nghiệm đơn lẻ. Nội soi, xét nghiệm phân, xét nghiệm máu, hình ảnh học và các thăm dò chức năng cần được lựa chọn theo câu hỏi lâm sàng.
Nghiệm pháp hydrogen trong hơi thở, với các thiết bị như LactoFAN2, là một ví dụ điển hình cho xu hướng này. Khi được chỉ định đúng, chuẩn bị đúng và diễn giải đúng, đo H₂ có thể hỗ trợ đánh giá kém hấp thu một số carbohydrate và SIBO trong những trường hợp phù hợp. Các hướng dẫn châu Âu nhấn mạnh rằng cả glucose và lactulose đều có thể được sử dụng cho đánh giá SIBO, nhưng mỗi cơ chất có ưu điểm và giới hạn riêng; kết quả phải được đặt trong bối cảnh lâm sàng.
TS. BS. Trần Việt Hùng, chuyên khoa Nội Tiêu hóa, Nội soi tiêu hóa để giải đáp những thắc mắc về test thở hydro chẩn đoán SIBO (vi khuẩn phát triển quá mức ở ruột non), IBS (hội chứng ruột kích thích), rối loạn hấp thu carbohydrate, hotline 0852892828 (zalo) – 0823932828.
Thông điệp cuối cùng dành cho người đọc rất đơn giản: đừng biến một phát hiện khoa học thành một lời khuyên tự dùng thuốc. Với aspirin, điều quan trọng là đúng người bệnh – đúng chỉ định – đúng liều – đúng thời gian – theo dõi nguy cơ. Với nghiệm pháp hơi thở, điều quan trọng là đúng câu hỏi lâm sàng – đúng cơ chất – đúng chuẩn bị – đúng cách diễn giải.
Tài liệu tham khảo chọn lọc
1. Martling A, et al. Low-Dose Aspirin for PI3K-Altered Localized Colorectal Cancer. N Engl J Med. 2025;393:1051-1064. DOI: 10.1056/NEJMoa2504650.
2. European consensus on hydrogen and methane breath tests in adult and pediatric patients. United European Gastroenterology Journal.
3. European/International consensus documents on preparation and interpretation of hydrogen-methane breath testing.
4. LactoFAN2 H₂ Breath Test Device – instruction manual and protocol table.
TS.BS. Trần Việt Hùng – tổng hợp – Endoscopist – NHTD
Chưa có bình luận.