Đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón có thể xuất hiện trong cả hội chứng ruột kích thích (IBS) và lạc nội mạc tử cung. Sự chồng lấp triệu chứng khiến một số phụ nữ được chẩn đoán IBS trong khi nguyên nhân thực sự hoặc bệnh đồng mắc chưa được nhận diện. Nhận biết mối liên quan giữa hai bệnh giúp người bệnh được đánh giá đúng và điều trị phù hợp hơn.
1. Vì sao IBS và lạc nội mạc tử cung dễ bị nhầm lẫn?
IBS là một rối loạn tương tác não–ruột, thường biểu hiện bằng đau bụng tái diễn liên quan đến đại tiện, kèm thay đổi số lần đi tiêu hoặc hình dạng phân. Trong khi đó, lạc nội mạc tử cung là tình trạng mô giống nội mạc tử cung phát triển ở vị trí ngoài buồng tử cung, gây phản ứng viêm và có thể dẫn đến đau vùng chậu, rối loạn chức năng cơ quan lân cận và ảnh hưởng khả năng sinh sản.
Điểm khó trong thực hành là các triệu chứng tiêu hóa của hai bệnh có thể rất giống nhau. Một người bệnh có đau bụng, đầy hơi, táo bón hoặc tiêu chảy chưa chắc chỉ mắc bệnh lý tiêu hóa. Nếu triệu chứng có tính chu kỳ, liên quan rõ với kinh nguyệt hoặc đi kèm đau vùng chậu, đau khi quan hệ hay đau khi đại tiện trong kỳ kinh, cần nghĩ đến lạc nội mạc tử cung.
Ngược lại, việc có lạc nội mạc tử cung cũng không có nghĩa mọi triệu chứng tiêu hóa đều do bệnh phụ khoa. IBS có thể đồng mắc và cần được đánh giá riêng. Vì vậy, mục tiêu không phải là lựa chọn một trong hai bệnh, mà là xác định bệnh nào đang hiện diện, bệnh nào giải thích triệu chứng và liệu hai bệnh có cùng tồn tại hay không.
2. Những triệu chứng nào có thể trùng lặp?
Triệu chứng IBS Lạc nội mạc tử cung
Đau bụng Có thể gặp Có thể gặp
Thay đổi thói quen đi tiêu: tiêu chảy/táo bón Có thể gặp Có thể gặp
Đầy hơi, nhiều hơi Có thể gặp Có thể gặp
Đau khi đại tiện Có thể gặp Có thể gặp, đặc biệt khi liên quan kỳ kinh
Đau khi quan hệ tình dục Không điển hình Gợi ý quan trọng
Đau vùng chậu/lưng hoặc lan xuống chân Không điển hình Có thể gặp
Khó khăn trong thụ thai Không phải triệu chứng đặc trưng Có thể liên quan
Lo âu hoặc trầm cảm đồng mắc Có thể gặp Có thể gặp
Bảng 1. Các triệu chứng có thể gặp trong IBS và lạc nội mạc tử cung. Sự hiện diện của một triệu chứng đơn lẻ không đủ để xác định chẩn đoán.
3. Hai bệnh có thể cùng tồn tại
Các dữ liệu được dẫn trong tài liệu nguồn cho thấy IBS và lạc nội mạc tử cung có tỷ lệ đồng mắc đáng kể. Một phân tích tổng hợp được trích dẫn trong bài gốc ghi nhận khoảng 23% phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung mắc IBS; một phân tích khác cho thấy khoảng một phần ba đáp ứng tiêu chí Rome của IBS.
Một số nghiên cứu hồi cứu cũng ghi nhận tỷ lệ lạc nội mạc tử cung cao ở nhóm phụ nữ đã được chẩn đoán IBS. Tuy nhiên, các con số giữa các nghiên cứu khác nhau khá rộng. Sự khác biệt có thể liên quan đến cách lựa chọn bệnh nhân, tiêu chuẩn chẩn đoán và việc nghiên cứu được thực hiện ở nhóm bệnh nhân có chỉ định nội soi ổ bụng hay trong cộng đồng.
Vì vậy, các tỷ lệ này không nên được hiểu rằng cứ mắc IBS thì chắc chắn có lạc nội mạc tử cung. Điều quan trọng hơn là nhận diện nhóm người bệnh có biểu hiện gợi ý để đánh giá thêm.
4. Khi nào người bệnh IBS nên nghĩ đến lạc nội mạc tử cung?
Một số dấu hiệu dưới đây đặc biệt có giá trị gợi ý, nhất là khi chúng xuất hiện theo chu kỳ kinh nguyệt:
• Đau bụng kinh rõ, tái diễn và ảnh hưởng học tập, công việc hoặc sinh hoạt.
• Đau khi đại tiện hoặc đi tiểu, đặc biệt tăng lên trong thời kỳ kinh nguyệt.
• Đau trong hoặc sau quan hệ tình dục.
• Đau vùng chậu kéo dài, đau lưng hoặc đau lan xuống mông, đùi/chân.
• Đau vùng chậu hoặc đau kiểu rụng trứng vào giữa chu kỳ.
• Mệt mỏi kéo dài đi kèm các triệu chứng đau.
• Khó khăn trong việc thụ thai hoặc tiền sử được đánh giá có liên quan đến vô sinh.
• Rối loạn kinh nguyệt, kinh nhiều/kéo dài hoặc chảy máu bất thường.
• Triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, đầy hơi, tiêu chảy, táo bón hoặc đau khi đi ngoài có xu hướng tăng trong kỳ kinh.
5. Một câu hỏi rất quan trọng: triệu chứng có liên quan chu kỳ kinh không?
Trong khai thác bệnh sử, đây là điểm người bệnh nên chủ động nói với bác sĩ. Hãy mô tả ngày bắt đầu đau, thời điểm xuất hiện so với ngày hành kinh, mức độ đau và sự thay đổi của đại tiện.
Nếu đau bụng và rối loạn đi tiêu xuất hiện quanh kỳ kinh nhưng giảm đáng kể ở những thời điểm khác, mô hình này có thể gợi ý thành phần phụ khoa cần được đánh giá. Tuy nhiên, không nên dùng tính chu kỳ như một tiêu chuẩn chẩn đoán duy nhất.
Một nhật ký triệu chứng đơn giản trong vài chu kỳ có thể rất hữu ích: ngày của chu kỳ, đau bụng/đau vùng chậu, đau khi đại tiện hoặc tiểu tiện, đau khi quan hệ, số lần đi tiêu, hình dạng phân, mức độ chảy máu kinh và các thuốc đã sử dụng.
6. Bảy câu hỏi sàng lọc thực hành cho phụ nữ có IBS
1. Bạn có từng phải nghỉ học, nghỉ làm hoặc thay đổi sinh hoạt vì đau kinh không?
2. Bạn có đau vùng chậu kéo dài trong nhiều thời điểm của tháng không?
3. Bạn có đau khi đại tiện trong kỳ kinh không?
4. Bạn có đau trong hoặc sau quan hệ tình dục không?
5. Trong gia đình có người từng được chẩn đoán lạc nội mạc tử cung không?
6. Bạn đã từng được kê thuốc tránh thai hoặc điều trị nội tiết vì đau kinh chưa?
7. Bạn đã từng gặp khó khăn khi mang thai hoặc được đánh giá về khả năng sinh sản chưa?
Theo tài liệu nguồn, người bệnh trả lời “có” cho hơn một câu hỏi nên được trao đổi thêm với bác sĩ để đánh giá khả năng lạc nội mạc tử cung và cân nhắc chuyển khám phụ khoa. Đây là công cụ sàng lọc nhận thức, không phải tiêu chuẩn chẩn đoán.
7. Bác sĩ tiêu hóa cần khai thác gì ở người bệnh nghi IBS?
Không nên chỉ tập trung vào phân và đau bụng. Cần hỏi thêm lịch sử kinh nguyệt, đau bụng kinh, đau khi đại tiện trong kỳ kinh, đau khi quan hệ, đau vùng chậu và tiền sử sinh sản.
Người bệnh cũng nên cho bác sĩ biết tiền sử gia đình lạc nội mạc tử cung, các lần khám phụ khoa trước đây và những điều trị nội tiết đã từng sử dụng.
Khi bệnh sử gợi ý, phối hợp giữa bác sĩ tiêu hóa và bác sĩ sản phụ khoa có thể giúp đánh giá toàn diện hơn. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thăm khám phụ khoa và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Không nên tự kết luận chỉ dựa trên triệu chứng hoặc tự điều trị kéo dài.
8. Có phải cứ đau bụng kinh là lạc nội mạc tử cung?
Không. Đau bụng kinh có thể gặp trong nhiều tình trạng phụ khoa và mức độ đau không tự nó xác định lạc nội mạc tử cung. Tuy nhiên, đau dữ dội, tái diễn, ảnh hưởng rõ đến cuộc sống, đau khi đại tiện/tiểu tiện trong kỳ kinh, đau khi quan hệ hoặc khó khăn về sinh sản là những lý do nên được đánh giá kỹ hơn.
Tương tự, táo bón, tiêu chảy hay đầy hơi không đồng nghĩa với IBS. IBS là chẩn đoán cần dựa trên bệnh sử và tiêu chuẩn lâm sàng phù hợp, đồng thời bác sĩ phải cân nhắc các bệnh lý khác khi có dấu hiệu bất thường hoặc biểu hiện không điển hình.
9. Người bệnh nên làm gì nếu đã được chẩn đoán IBS?
• Không tự phủ nhận chẩn đoán IBS chỉ vì có đau bụng kinh hoặc một vài triệu chứng phụ khoa. IBS và lạc nội mạc tử cung có thể đồng mắc.
• Trao đổi lại với bác sĩ tiêu hóa nếu triệu chứng tiêu hóa không được giải thích đầy đủ, đặc biệt khi có mối liên quan với chu kỳ kinh.
• Đề nghị đánh giá sản phụ khoa nếu có nhiều dấu hiệu gợi ý lạc nội mạc tử cung.
• Chuẩn bị nhật ký triệu chứng trong vài chu kỳ, ghi rõ ngày hành kinh và mức độ của các triệu chứng tiêu hóa, đau vùng chậu và đau khi đại tiện.
• Mang theo các kết quả khám, siêu âm, xét nghiệm và đơn thuốc trước đây để bác sĩ có cái nhìn toàn diện.
10. Thông điệp dành cho người đọc
Đau bụng, tiêu chảy, táo bón và đầy hơi ở phụ nữ không phải lúc nào cũng chỉ là một bệnh lý của đường tiêu hóa. Khi các triệu chứng đi kèm đau kinh, đau vùng chậu, đau khi đại tiện trong kỳ kinh, đau khi quan hệ hoặc khó khăn trong thụ thai, cần đặt câu hỏi về khả năng lạc nội mạc tử cung. Điều quan trọng là không tự lựa chọn giữa “IBS” và “lạc nội mạc tử cung”. Hai bệnh có thể cùng tồn tại. Một đánh giá có hệ thống, kết hợp bệnh sử tiêu hóa với bệnh sử phụ khoa và phối hợp chuyên khoa khi cần, sẽ giúp hạn chế bỏ sót bệnh và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
Bạn đọc quan tâm về xét nghiệm hơi thở hydro có thể tham vấn chuyên gia TS. BS. Trần Việt Hùng, chuyên khoa Nội Tiêu hóa, Nội soi tiêu hóa để giải đáp những thắc mắc về test thở hydro chẩn đoán SIBO (vi khuẩn phát triển quá mức ở ruột non), IBS (hội chứng ruột kích thích), rối loạn hấp thu carbohydrate, hotline 0852892828 (zalo) – 0823932828
TS.BS. Trần Việt Hùng – tổng hợp – Nội soi tiêu hóa – NHTD
Chưa có bình luận.
