Những điều người trên 50 tuổi nên biết để lựa chọn thực phẩm an toàn hơn
•Một nghiên cứu theo dõi khoảng 460.000 người Mỹ trong gần 19 năm ghi nhận: người ăn nhiều thịt siêu chế biến có nguy cơ ung thư đại trực tràng cao hơn.
•Kết quả không có nghĩa là cứ ăn thịt chế biến sẵn thì sẽ mắc ung thư. Đây là nghiên cứu quan sát, cho thấy mối liên hệ chứ chưa chứng minh quan hệ nhân quả.
•Cách thực tế để giảm nguy cơ là hạn chế xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói và các loại thịt chế biến sẵn; đồng thời tăng rau, quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và chất xơ.
•Ăn uống lành mạnh cần đi cùng vận động, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia và thực hiện sàng lọc ung thư đại trực tràng theo tư vấn của bác sĩ.
Nghiên cứu đã phát hiện điều gì?
Thực phẩm siêu chế biến là những sản phẩm thường được sản xuất công nghiệp, có thể chứa nhiều thành phần phụ gia và trải qua nhiều công đoạn chế biến. Tuy nhiên, không nên đánh đồng tất cả các thực phẩm thuộc nhóm này: loại thực phẩm, thành phần dinh dưỡng và cách sử dụng trong khẩu phần hằng ngày đều có ý nghĩa.
Nghiên cứu được đăng trên tạp chí PLoS Medicine, sử dụng dữ liệu của khoảng 460.000 người Mỹ ở độ tuổi 50–70 khi bắt đầu tham gia. Trong thời gian theo dõi trung bình khoảng 19 năm, hơn 10.000 người được ghi nhận mắc ung thư đại trực tràng.
Khi xem xét tổng lượng thực phẩm siêu chế biến nói chung, các nhà nghiên cứu không thấy mối liên hệ rõ ràng với tỷ lệ ung thư đại trực tràng. Nhưng khi phân tích từng nhóm thực phẩm, một số khác biệt đã xuất hiện:
•Mỗi khẩu phần thịt siêu chế biến ăn thêm hằng ngày có liên quan với nguy cơ ung thư đại trực tràng cao hơn khoảng 8%.
•Mỗi khẩu phần ngũ cốc nguyên hạt từ các sản phẩm chế biến sẵn có liên quan với nguy cơ thấp hơn khoảng 9%.
•Mỗi khẩu phần sản phẩm sữa thuộc nhóm siêu chế biến có liên quan với nguy cơ thấp hơn khoảng 10%.
•Lượng chất xơ và canxi cao hơn cũng liên quan với nguy cơ thấp hơn trong phân tích: cứ tăng 10 g chất xơ/ngày, nguy cơ ghi nhận thấp hơn khoảng 28%; tăng 300 mg canxi/ngày, nguy cơ thấp hơn khoảng 23%.
Các con số trên là mức liên quan thống kê trong nghiên cứu, không phải mức giảm nguy cơ chắc chắn ở từng cá nhân. Không nên tự ý dùng viên canxi hoặc chất xơ liều cao chỉ nhằm phòng ung thư; nhu cầu bổ sung cần căn cứ vào chế độ ăn, tình trạng sức khỏe và tư vấn chuyên môn.
Vì sao thịt chế biến sẵn đáng lưu ý?
Một số loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói hoặc thịt được bảo quản bằng muối và phụ gia có thể chứa nitrit, nitrat. Thịt đỏ còn có sắt dạng heme. Những thành phần này được cho là có thể góp phần tạo ra các hợp chất gây kích ứng, viêm hoặc tổn thương vật liệu di truyền của tế bào niêm mạc đại tràng.
Ngược lại, chất xơ trong rau, quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và nuôi dưỡng hệ vi khuẩn có lợi. Canxi có thể liên kết với một số hợp chất trong lòng đại tràng, qua đó làm giảm khả năng chúng tiếp xúc với niêm mạc. Đây là những cơ chế được đề xuất để giải thích các kết quả nghiên cứu; chúng không có nghĩa một thực phẩm đơn lẻ có thể bảo đảm phòng tránh ung thư.
Không phải cứ ghi “siêu chế biến” là thực phẩm đều có hại như nhau
Một điểm đáng chú ý của nghiên cứu là nhóm thực phẩm siêu chế biến không đồng nhất. Bánh mì nguyên hạt và ngũ cốc ăn sáng có thể cung cấp chất xơ; một số sản phẩm sữa cung cấp protein và canxi. Trong nghiên cứu này, các nhóm như nước ngọt, bánh nướng và kẹo không cho thấy mối liên hệ rõ ràng với nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Vì vậy, khi lựa chọn thực phẩm, người tiêu dùng nên xem cả bảng thành phần, lượng đường, muối, chất béo và giá trị dinh dưỡng, thay vì chỉ dựa vào một nhãn gọi chung. Dù vậy, với thịt chế biến sẵn, bằng chứng tích lũy từ nhiều nghiên cứu vẫn ủng hộ việc hạn chế sử dụng.
Nghiên cứu có những hạn chế nào?
Nghiên cứu có ưu điểm là số người tham gia lớn và thời gian theo dõi dài. Tuy nhiên, lượng thực phẩm được ghi nhận qua bảng hỏi do người tham gia tự khai nên có thể không hoàn toàn chính xác. Đây cũng là nghiên cứu quan sát, vì thế không thể khẳng định thịt chế biến sẵn trực tiếp gây ung thư hoặc một loại thực phẩm cụ thể chắc chắn phòng được bệnh.
Nghiên cứu chủ yếu bao gồm người từ 50 tuổi trở lên tại Hoa Kỳ. Kết quả không thể áp dụng máy móc cho mọi nhóm dân số hoặc thay thế việc đánh giá nguy cơ cá nhân của từng người.
Người trên 50 tuổi nên làm gì trong đời sống hằng ngày?
1. Hạn chế thịt chế biến sẵn
Nên giảm tần suất ăn xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói, thịt hộp và các loại thịt được ướp muối hoặc bảo quản bằng phụ gia. Có thể thay bằng cá, thịt gia cầm, trứng, đậu phụ, các loại đậu hoặc thịt tươi chế biến đơn giản. Không có một mức ăn thịt chế biến sẵn nào được nghiên cứu này xác định là hoàn toàn an toàn.
2. Tăng chất xơ một cách đều đặn
Mỗi ngày nên đa dạng rau xanh, trái cây nguyên quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt nếu phù hợp với khả năng tiêu hóa. Tăng chất xơ từ từ và uống đủ nước để hạn chế đầy hơi, táo bón. Người có bệnh lý đường ruột cần chế độ ăn riêng nên trao đổi với bác sĩ.
3. Chọn thực phẩm ít chế biến, cân đối dinh dưỡng
Ưu tiên bữa ăn có rau, nguồn đạm lành mạnh và thực phẩm giàu chất xơ. Với bánh mì hoặc ngũ cốc đóng gói, nên đọc nhãn để chọn loại có ngũ cốc nguyên hạt, ít đường và không quá nhiều muối.
4. Hạn chế rượu bia, duy trì vận động và cân nặng phù hợp
Uống rượu bia, thừa cân, béo phì và ít vận động đều có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng. Hãy vận động thường xuyên theo khả năng, giảm thời gian ngồi liên tục và duy trì cân nặng phù hợp với thể trạng.
5. Không bỏ qua sàng lọc ung thư đại trực tràng
Ung thư đại trực tràng có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Với người có nguy cơ trung bình, nhiều hướng dẫn tại Hoa Kỳ khuyến nghị bắt đầu sàng lọc từ 45 tuổi; thời điểm và phương pháp phù hợp tại Việt Nam cần được trao đổi với bác sĩ dựa trên tuổi, tiền sử gia đình, bệnh nền và điều kiện thực tế.
Nếu trong gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp nguy cơ cao, cần hỏi bác sĩ về thời điểm sàng lọc sớm hơn. Đặc biệt, khi có đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, đau bụng dai dẳng, thiếu máu không rõ nguyên nhân hoặc sụt cân không chủ ý, cần đi khám; không nên chờ đến lịch sàng lọc định kỳ.
Thông điệp dành cho bạn đọc
Không có một món ăn nào quyết định hoàn toàn nguy cơ ung thư. Điều có ích nhất là duy trì thói quen ăn uống cân bằng lâu dài: hạn chế thịt chế biến sẵn, ăn đa dạng thực phẩm giàu chất xơ, vận động đều đặn và thực hiện sàng lọc phù hợp. Nếu có triệu chứng bất thường hoặc yếu tố nguy cơ gia đình, hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá cụ thể.
Lưu ý biên tập: Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe phổ thông, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn cá nhân của bác sĩ. Các số liệu nghiên cứu được trình bày theo tài liệu nguồn do người dùng cung cấp.
TS.BS. Trần Việt Hùng – Endoscopist – NHTD
Chưa có bình luận.
