Việc nhạy cảm với thức ăn là một trong những nỗi lo lớn nhất của người mắc Hội chứng ruột kích thích (IBS), và FODMAPs chính là nhóm “thủ phạm” phổ biến nhất gây ra các đợt bùng phát triệu chứng.
FODMAPs là viết tắt của các loại carbohydrate chuỗi ngắn và đường rượu (Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides, và Polyols) hấp thu kém ở ruột non. Khi di chuyển xuống ruột già, chúng sẽ gây ra các triệu chứng thông qua hai cơ chế chính: vi khuẩn lên men sinh ra nhiều khí và hiệu ứng thẩm thấu kéo nước vào lòng ruột.
Dưới đây là các triệu chứng IBS điển hình do FODMAPs gây ra:
1. Đầy hơi và chướng bụng (Bloating & Distension)
Đây là triệu chứng phổ biến và khó chịu nhất.
Cơ chế: Khi FODMAPs tiến vào ruột già, các vi khuẩn tại đây sẽ phân hủy (lên men) lượng carbohydrate này. Quá trình lên men giải phóng một lượng lớn khí (như hydro, methane, carbon dioxide).
Biểu hiện: Cảm giác bụng căng cứng, ấm ách như chứa đầy hơi. Ở một số người, bụng có thể phình to ra rõ rệt (chướng bụng) vào cuối ngày hoặc sau bữa ăn vài giờ.
2. Đau bụng và co thắt (Abdominal pain & Cramping)
Cơ chế: Lượng khí tích tụ quá mức cùng với lượng nước bị kéo vào lòng ruột làm thành ruột bị căng giãn. Người mắc IBS vốn có hệ thần kinh ruột cực kỳ nhạy cảm (tăng nội tạng cảm giác), nên sự căng giãn này truyền tín hiệu đau lên não mạnh mẽ hơn người bình thường.
Biểu hiện: Những cơn đau quặn thắt, thường xuất hiện ở vùng bụng dưới. Cơn đau có thể thuyên giảm phần nào sau khi đi đại tiện hoặc xì hơi được.
3. Tiêu chảy (Diarrhea)
Cơ chế: Các chất thuộc nhóm FODMAPs (đặc biệt là Fructose có trong trái cây và Polyols là các chất tạo ngọt nhân tạo) có tính thẩm thấu cao. Chúng hoạt động như những “cỗ máy bơm”, hút nước từ cơ thể vào trong lòng ruột non và ruột già.
Biểu hiện: Phân lỏng, nhiều nước, cảm giác buồn đi đại tiện gấp gáp (IBS-D – thể tiêu chảy).
4. Táo bón (Constipation)
Cơ chế: Mặc dù FODMAPs thường gây tiêu chảy do kéo nước vào ruột, nhưng ở một số người, khí sinh ra từ quá trình lên men (đặc biệt là khí methane) lại làm chậm nhu động ruột.
Biểu hiện: Đi tiêu khó khăn, phân khô cứng (IBS-C – thể táo bón), hoặc người bệnh có thể trải qua trạng thái tiêu chảy và táo bón xen kẽ (IBS-M – thể hỗn hợp).
5. Xì hơi nhiều (Excessive flatulence)
Việc xì hơi nhiều là hệ quả tất yếu của quá trình vi khuẩn đường ruột lên men thức ăn không tiêu hóa hết. Khí sinh ra quá nhiều buộc phải tìm đường thoát ra ngoài.
6. Buồn nôn hoặc cảm giác ậm ạch, no ứ
Sự tích tụ khí dư thừa và sự thay đổi áp lực trong dạ dày/ruột non có thể khiến người bệnh cảm thấy ăn rất nhanh no, buồn nôn, ợ hơi hoặc nặng nề vùng thượng vị dù ăn không nhiều.
Làm thế nào để kiểm soát?
Nếu bạn nghi ngờ FODMAPs là nguyên nhân gây ra các triệu chứng IBS của mình, giải pháp tiêu chuẩn hiện nay là áp dụng chế độ ăn Low-FODMAP (Ít FODMAP). Quá trình này thường bao gồm 3 giai đoạn:
Loại bỏ: Kiêng hoàn toàn các thực phẩm giàu FODMAPs (lúa mì, hành, tỏi, táo, các sản phẩm từ sữa bò, chất tạo ngọt, v.v.) trong 2-6 tuần để làm dịu ruột.
Thử nghiệm lại: Đưa dần từng nhóm FODMAP trở lại chế độ ăn để xác định xem loại nào gây triệu chứng và ở hàm lượng bao nhiêu (vì không phải ai cũng nhạy cảm với tất cả các nhóm FODMAP).
Cá nhân hóa: Xây dựng chế độ ăn dài hạn chỉ hạn chế những thực phẩm đã được xác định là gây kích ứng.
Bạn đọc quan tâm đến IBS, xét nghiệm hơi thở Hydro có thể tham vấn chuyên gia: TS. BS. Trần Việt Hùng – TT Nội soi tiêu hóa & Thăm dò chức năng – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương
Chuyên khoa: Nội tiêu hóa – Nội soi tiêu hóa
TS. BS. Trần Việt Hùng sẽ giải đáp các vấn đề liên quan đến:
Chẩn đoán SIBO (vi khuẩn phát triển quá mức ở ruột non)
Hội chứng ruột kích thích (IBS)
Rối loạn hấp thu carbohydrate
Ứng dụng xét nghiệm hơi thở Hydro trong thực hành lâm sàng
📞 Hotline/Zalo: 0852 892 828 – 0823 932 828
Bạn có thể ăn gì trong ngày ăn ít FODMAP?
Có rất nhiều thực phẩm ít FODMAP mà bạn có thể thưởng thức trong chế độ ăn này, bao gồm nhiều loại protein động vật, trái cây ít fructose, một số loại rau, các sản phẩm từ sữa không chứa lactose, pho mát cứng và ngũ cốc không chứa gluten.
Bạn có thể giảm cân bằng chế độ ăn ít FODMAP không?
Mặc dù có từ “chế độ ăn kiêng” trong tên gọi, chế độ ăn ít FODMAP không được thiết kế để giảm cân mà nhằm mục đích giúp kiểm soát hội chứng ruột kích thích (IBS) và cải thiện các triệu chứng tiêu hóa.
Tuy nhiên, một số người có thể giảm cân khi áp dụng chế độ ăn ít FODMAP do những hạn chế về thực phẩm khiến việc ăn ngoài nhà hàng hoặc tiêu thụ thực phẩm đóng gói sẵn trở nên khó khăn hơn.
Loại bánh mì nào có hàm lượng FODMAP thấp?
Bánh mì không chứa gluten và không có đậu, đậu lăng hoặc đậu xanh thì an toàn để ăn trong chế độ ăn ít FODMAP.
Các loại bột thường được sử dụng nhất trong bánh mì không chứa gluten là tinh bột ngô, bột gạo, tinh bột sắn và bột khoai tây.
Một số người theo chế độ ăn ít FODMAP vẫn ăn được bánh mì sourdough, đặc biệt là bánh mì tự làm, vì men sourdough giúp phân giải fructan trong bột mì.
Cà phê có ít FODMAP không?
Đúng vậy, về mặt kỹ thuật, cà phê có hàm lượng FODMAP thấp, nhưng vẫn có thể gây kích ứng hệ tiêu hóa đối với nhiều người.
Tuy nhiên, nhiều thứ mà mọi người thường thêm vào cà phê, như kem sữa, sữa và chất tạo ngọt thay thế đường, lại không phải là thực phẩm ít FODMAP và nên tránh.
Nếu bạn không thích cà phê đen, bạn có thể thêm sữa không lactose hoặc một lượng nhỏ sữa yến mạch hoặc sữa hạnh nhân, cũng như một lượng nhỏ đường nâu, đường thô, stevia hoặc siro cây phong.
Sô cô la có phù hợp với chế độ ăn FODMAP không?
Bạn có thể ăn một lượng nhỏ sô cô la khi đang thực hiện chế độ ăn ít FODMAP.
Sô cô la đen dễ tiêu hóa hơn so với sôcôla sữa có chứa lactose, hơn nữa, sôcôla đen bổ dưỡng hơn và chứa nhiều chất chống oxy hóa có lợi.
Tuy nhiên, bạn nên kiểm tra danh sách thành phần và tránh bất kỳ loại sô cô la nào có chứa inulin hoặc rễ rau diếp xoăn, cũng như các chất tạo ngọt có hàm lượng FODMAP cao như siro ngô fructose cao, mật ong, siro agave và các loại rượu đường như sorbitol, mannitol, maltitol, isomalt hoặc erythritol.
Bơ đậu phộng có hàm lượng FODMAP thấp không?
Đúng vậy, bơ đậu phộng có hàm lượng FODMAP thấp – chỉ cần đảm bảo không có siro ngô giàu fructose, mật ong, agave hoặc chất tạo ngọt nhân tạo được thêm vào.
Trứng có ít FODMAP không? Đúng vậy, trứng – cũng như hầu hết các loại protein động vật – đều có hàm lượng FODMAP thấp , khiến chúng trở thành lựa chọn tuyệt vời để bổ sung protein vào các bữa ăn hoặc bữa ăn nhẹ.
TS.BS. Trần Việt Hùng (NHTD)
Chưa có bình luận.
