Vitamin, khoáng chất, bột protein hay các sản phẩm thảo dược có thể hữu ích trong một số trường hợp. Nhưng dùng càng nhiều không đồng nghĩa với càng khỏe. Khi sử dụng nhiều sản phẩm cùng lúc, nguy cơ trùng lặp thành phần, tương tác với thuốc và quá liều có thể tăng lên.
Thực phẩm bổ sung ngày càng phổ biến
Các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng đang trở thành một phần quen thuộc của xu hướng chăm sóc sức khỏe. Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những người nổi tiếng hoặc người có ảnh hưởng chia sẻ danh sách hàng chục viên thuốc, kẹo dẻo, bột hoặc sản phẩm thảo dược được sử dụng mỗi ngày.
Theo số liệu được nêu trong bài viết gốc, tại Hoa Kỳ, 60% người trưởng thành cho biết đã sử dụng ít nhất một sản phẩm bổ sung trong 30 ngày trước đó và 38% sử dụng từ hai sản phẩm trở lên. Xu hướng này được cho là liên quan đến sự phát triển của mạng xã hội, văn hóa người nổi tiếng và mối quan tâm ngày càng lớn đối với các phương pháp chăm sóc sức khỏe mang tính “tự nhiên”.
Vì sao nhiều người tìm đến thực phẩm bổ sung?
Có nhiều lý do khiến việc sử dụng thực phẩm bổ sung gia tăng.
Một yếu tố nổi bật là mạng xã hội. Những lời quảng cáo về “kết quả kỳ diệu”, làn da đẹp hơn, tăng sức đề kháng hoặc cải thiện sức khỏe nhanh chóng có thể lan truyền rất mạnh. Người xem đôi khi dễ đồng nhất ngoại hình hay lối sống của người quảng bá với tác dụng thực sự của sản phẩm.
Bên cạnh đó, ngày càng nhiều người quan tâm đến các phương pháp chăm sóc sức khỏe theo hướng tự nhiên, phòng bệnh, tăng tuổi thọ và duy trì sức khỏe khi tuổi cao. Sau đại dịch, tâm lý lo lắng về sức khỏe cũng có thể khiến một số người tìm kiếm những giải pháp đơn giản và nhanh chóng.
Tuy nhiên, một sản phẩm được quảng bá là “tự nhiên” không có nghĩa là sản phẩm đó luôn cần thiết hoặc hoàn toàn an toàn.
Bao nhiêu loại là quá nhiều?
Không có một con số cố định để nói rằng dùng từ bao nhiêu loại thực phẩm bổ sung thì được xem là “quá nhiều”. Điều quan trọng hơn là mỗi sản phẩm có thực sự cần thiết hay không, liều sử dụng có phù hợp hay không và có gây tương tác với các sản phẩm hoặc thuốc khác hay không.
Một vấn đề thường gặp là sự trùng lặp thành phần. Chẳng hạn, một người có thể cùng lúc dùng vitamin tổng hợp, sản phẩm dành cho tóc–da–móng, sản phẩm “tăng miễn dịch” và bột protein. Các sản phẩm này có thể chứa một số vitamin hoặc khoáng chất giống nhau. Người dùng vì thế có thể vô tình đưa vào cơ thể lượng một số chất cao hơn dự kiến.
Một số vitamin tan trong nước có thể được đào thải qua nước tiểu. Tuy nhiên, các vitamin tan trong chất béo như vitamin A, D, E và K cùng một số khoáng chất có thể tích lũy trong cơ thể nếu dùng quá mức hoặc kéo dài, từ đó làm tăng nguy cơ độc tính.
Ăn uống đầy đủ có phải vẫn cần bổ sung?
Không phải ai cũng cần sử dụng thực phẩm bổ sung. Nếu chế độ ăn đa dạng và cân đối, nhiều người có thể nhận đủ các chất dinh dưỡng cần thiết từ thực phẩm.
Bài viết gốc cũng dẫn các nghiên cứu quy mô lớn cho thấy vitamin tổng hợp không làm giảm nguy cơ mắc bệnh mạn tính hoặc tử vong ở người sử dụng nói chung. Điều này không có nghĩa vitamin và khoáng chất không có giá trị, mà cho thấy việc bổ sung nên dựa trên nhu cầu cụ thể thay vì quan niệm “càng nhiều càng tốt”.
Trong một số trường hợp đặc biệt, bổ sung lại rất quan trọng. Ví dụ, phụ nữ mang thai thường được khuyến nghị sử dụng vitamin dành cho thai kỳ để hỗ trợ phòng ngừa dị tật ống thần kinh ở thai nhi. Người ăn chay trường hoặc chế độ ăn chay rất nghiêm ngặt cũng có thể cần đặc biệt chú ý đến vitamin B12.
Dùng quá nhiều có thể gây những nguy cơ gì?
Việc sử dụng đồng thời nhiều loại viên uống, bột hoặc sản phẩm dạng kẹo dẻo không phải lúc nào cũng vô hại.
• Quá nhiều vitamin tan trong chất béo và một số khoáng chất như sắt, kẽm có thể dẫn đến tình trạng tích lũy và độc tính.
• Một số hậu quả có thể gặp gồm sỏi thận, tổn thương thần kinh hoặc rối loạn nhịp tim.
• Thực phẩm bổ sung có thể tương tác với nhau hoặc với thuốc kê đơn, thậm chí làm giảm hiệu quả của một số thuốc.
• Một số sản phẩm thảo dược có thể liên quan đến tổn thương gan. Bài viết gốc đặc biệt đề cập đến chiết xuất trà xanh và nghệ.
• Sản phẩm bổ sung không phải lúc nào cũng bảo đảm hoàn toàn về độ tinh khiết; trong bối cảnh bài viết đề cập đến thị trường Hoa Kỳ, một số sản phẩm có thể bị nhiễm kim loại nặng hoặc các chất khác.
Đáng lưu ý, “tự nhiên” không đồng nghĩa với “an toàn cho gan”. Tổn thương gan do thực phẩm bổ sung và các sản phẩm thảo dược là một vấn đề cần được lưu tâm.
Đừng để thực phẩm bổ sung thay thế lối sống lành mạnh
Một sai lầm phổ biến là kỳ vọng rằng thực phẩm bổ sung có thể bù đắp cho một lối sống chưa tốt.
Không có viên uống nào có thể thay thế hoàn toàn giấc ngủ đầy đủ, vận động thể chất, kiểm soát căng thẳng và chế độ ăn lành mạnh. Nếu thường xuyên thiếu ngủ, ít vận động, căng thẳng kéo dài hoặc ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến, việc bổ sung thêm nhiều sản phẩm không phải là giải pháp đơn giản để đảo ngược những tác động đó.
Làm thế nào để tự đánh giá việc sử dụng thực phẩm bổ sung?
Nếu đang sử dụng nhiều loại sản phẩm, bạn có thể bắt đầu bằng việc lập một danh sách đầy đủ: tên sản phẩm, thành phần chính, liều dùng và số lần sử dụng mỗi ngày. Sau đó, nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để xác định sản phẩm nào thực sự cần thiết.
Nhân viên y tế có thể giúp đánh giá nhu cầu dinh dưỡng, lựa chọn liều phù hợp và phát hiện những thành phần bị trùng lặp giữa các sản phẩm. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn đang sử dụng thuốc điều trị bệnh.
Ngoài ra, cần thận trọng với thông tin sức khỏe trên TikTok, Instagram và các nền tảng mạng xã hội khác. Một video hấp dẫn không thể thay thế cho tư vấn y khoa được cá thể hóa.
Nếu mua thực phẩm bổ sung, nên lưu ý gì?
Khi lựa chọn sản phẩm, nên ưu tiên những sản phẩm có kiểm nghiệm chất lượng độc lập của bên thứ ba. Bài viết gốc đề cập đến các dấu chứng nhận của những tổ chức như NSF, USP hoặc ConsumerLab, nhằm cho biết sản phẩm đã được đánh giá về độ tinh khiết và chất lượng.
Quan trọng nhất, đừng bắt đầu một “bộ sưu tập” thực phẩm bổ sung chỉ vì sản phẩm đang được quảng cáo phổ biến. Hãy đặt câu hỏi: Tôi dùng sản phẩm này để làm gì? Tôi có thực sự cần không? Liều dùng có phù hợp không? Sản phẩm có chứa thành phần trùng với những thứ tôi đang dùng không? Và nó có thể tương tác với thuốc của tôi hay không?
Thông điệp quan trọng
Thực phẩm bổ sung có thể mang lại lợi ích cho một số người và trong một số tình huống cụ thể. Nhưng với người khỏe mạnh có chế độ ăn đa dạng, việc sử dụng nhiều sản phẩm cùng lúc không nhất thiết mang lại thêm lợi ích và có thể làm tăng nguy cơ.
Nguyên tắc đơn giản là: không phải cứ “tự nhiên” là an toàn, không phải cứ nhiều là tốt hơn, và thực phẩm bổ sung không thể thay thế một chế độ ăn hợp lý cùng lối sống lành mạnh. Nếu bạn đang sử dụng nhiều loại vitamin, khoáng chất, sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung, đặc biệt khi đồng thời dùng thuốc điều trị, hãy trao đổi với bác sĩ để rà soát toàn bộ danh sách sản phẩm và xác định những gì thực sự cần thiết.
TS.BS. Trần Việt Hùng – NHTD
Chưa có bình luận.
